کتاب بازان

تولید ملی حمایت از کار و سرمایه ایرانی

نویسندگان

طرحی برای کتاب خوانی

چهارشنبه, ۲۴ آبان ۱۳۹۶، ۱۰:۳۲ ب.ظ

آیین تقوا، ما نیز دانیم/ لیکن چه چاره، با بخت گم­راه

فرض بر این است که خواننده این سطور جزء یکی از ۲۵۰ نفری است که آخرین چاپ کتاب «چنین گفت ابن عربیِ» نشر نی برای ایشان چاپ شده­­است. مدتی پیش با واقعیتی عجیب و تلخ مواجه شدم که چندین جا نقلش کرده­ام و ذکر آن اینجا هم لازم است. چند ماه پیش برحسب عادت سری به مغازه دوست کتاب­خوانم زدم. مثل همیشه زیر ویترین پر از کتاب بود و روی ویترین هم یک کتاب در دست مطالعه داشت. کتاب روی ویترین «چنین گفت ابن عربی» نوشته «نصر حامد ابوزید» از نشر نی بود. مثل همیشه نگاهی به صفحه شناسنامه کتاب انداختم؛ قیمت، تیراژ و نوبت چاپ را نگاه کردم . نکته جالب ماجرا، رقم تیراژ کتاب بود؛ به نظر شما تیراژ آن کتاب چند نسخه بود؟ فقط ۲۵۰ نسخه. وقتی این خاطره را برای دوستی دیگر تعریف می­کردم، دوستم عکسی از شناسنامه همان کتاب را که چند سال پیش خریده بود برایم فرستاد که عدد تیراژش بیش از ۲۰۰۰ بود.

هدف از ذکر این مقدمه کوتاه این بود که بگویم فرض بر این است که خواننده این سطور جز افرادی است که کتاب می­خواند و از آنهایی نیست که با لطایف­الحیل باید تشویق­شان کنیم که کتاب بخوانند؛ پس با شمایم! شما ۲۵۰ نفر از ۸۰ میلیون نفر جمعیت کشورم.

دوست کتاب­خوانی داشتم که کلامی با این مضمون از استاد بهاالدین خرمشاهی نقل می­کرد: تا چهل سالگی هر چی دلتان خواست بخوانید(منظور این بود که در هر حوزه­ای دوست­دارید مطالعه کنید). اگر اهل کتاب خواندن باشید با درد «پراکنده­خوانی» آشنا هستید. احتمالا از «هستی و زمان» هایدگر تا دیوان «وحشی بافقی» و «ابلوموفِ» «گنچاروف» را تورق کرده­اید و سری هم به آثار دکتر زرین­کوب و ذبیح­الله صفا و محمدعلی موحد زده­اید و در حوزه مطالعات دینی هم با شریعتی و مطهری و سروش و احیانا شهید بهشتی آشنایی دارید و چیزهایی از ایشان خوانده­اید. ولی آیا این راه، و این همه پراکنده خوانی مقبول است؟ _ مقبول به معنای راه گشا! البته_ البته که به نظرم لازم، و دقیق تر بگویم مستحب است آثار این بزرگان را بخوانیم و بخوانید، ولی؟ بگذارید یک مثال ملموس بزنم. اگر من امسال ایام محرم حماسه حسینی شهید مطهری را لای مطالعه آثار اخوان و احمد شاملو بخوانم و چند ماه دیگر یا یکی دو سالِ بعد هم بروم سراغ شهید جاوید صالحی نجف آبادی و مدتی بعد از خواندن بینوایان و کلیدر و آیدا در آینه و چند کتاب دیگر، در ایام اربعین هم سری به قیام امام حسین سیدجعفر شهیدی بزنم و به همین منوال قاطی همه چیز خوانی­هایم چند کتاب دیگر هم بخوانم درباره امام حسین و عاشورا، به نظر شما بعد از این حجم مطالعه در این حوزۀ مشخص، آیا در زمینه عاشورا و تاریخ آن می توانم به یک جمع­بندی مفید و احیانا تطبیقی برسم. آیا می­توانم برای مدت ۲ ساعت درباره حادثه عاشورا صحبت­کنم و چرایی این اتفاق و ماهیت قیام را تحلیل کنم؟

حسب تجربۀ شخصی­ام این گونه خواندن­ها را باید از یک دوره­ای کنار گذاشت. خوب است آدم با این روش کتاب­خوانی را شروع­کند ولی این­گونه خواندن شما را فقط یک انسان کتاب خوان بار خواهدآورد؛ ولی آیا خود کتاب خواندن هدف است یا کتاب و کتاب خواندن وسیله­ای است برای یک هدف مهم­تر. ما که قرار نیست وقت و زندگی تکرار نشدنی خودمان را صرف­کنیم تا آمار مثلا ۲ دقیقه­ای سرانه مطالعه را جابه­جا کنیم و کمی هلش بدهیم به سمت بالا؟ قرار است؟

نقل­قول منسوب به استاد خرمشاهی به نظر مقبول است؛ مقبول به معنای آغازی برای ورود به وادی کتاب و کتاب­خوانی و نامقبول است؛ نامقبول به معنی این سخنی که زیاد شنیده­ایم: دریاچه­ای به عمق چند صد متر ارجح است به اقیانوسی تُنُک به عمق چند سانتی­متر.

قرار است کتاب بخوانیم تا عمیق­تر شویم، فکر کردن را بیاموزیم و خلاقیت خودمان را در تحلیل مسایل عمق ببخشیم و نه اینکه خودمان را سرگرم کنیم با چند تا اسم علامه و استاد و فیلسوف و رمان­نویس ایرانی و روس و امریکایی و آلمانی.

اما ایده­ای برای رفع این معضل رایج:

نمی­گویم پراکنده­خوانی را کنار بگذاریم؛ پراکنده­خوانی لذتی است دیرپا و دوست­داشتنی. گلستان سعدی بخوانیم، جنگ و صلح و هملت بخوانیم، با بینوایان ویکتور هوگو زندگی را دوباره بشناسیم، شاهنامه و مثنوی هم بخوانیم ولی، ولی، یک زمینه تخصصی و خاص و مفید برگزینیم و با راه­نمایی یک استاد خبره در آن حوزه شروع کنیم به مطالعه عمیق و دقیق. مطالعه­ای علمی که مسیرش مشخص، ابتدایش معلوم و انتهایش هم رو به افقی روشن و دقیق باشد. این خط تخصصی می­تواند مهندسی برق، ریاضی، تاریخ، فلسفه، ادبیات، شعر، برنامه­نویسی کامپیوتر و باشد و لای این تخصصی­خوانی­هایمان گه­گاهی هم اشعار سیدعلی صالحی بخوانیم و ناتور دشت بخوانیم و جنایت و مکافات. وقت کم است و به قول استادم خواندنی­های خوب هم زیاد ولی به فرموده مولا علی: کسی که خویشتن را به کارهای غیرضروری مشغول کند، کاری را که انجام دادنش برای او لازم است ضایع کرده و از بین می­برد. پس بیایید یاد بگیریم گزینش بکنیم و گزیده بخوانیم و به یاد داشته­باشیم این دو بیت مثنوی را که استاد محمدتقی جعفری زیاد می­خواندند:

راه هموار است و زیرش دام ها/ قحطی معنا میان نام ها

لفظ ها و نام ها چون دام ها/ لفظ شیرین ریگ آب عمر ما

(جسارتا اگر کسی معنی و منظور این دو بیت را متوجه نشده­است خجالت نکشد و بگردد دنبال مفهوم این دو بیت مثنوی، من خودم مدت­ها می­خواندم و معنای تمثیلی بیت دوم و خصوصا مصرع دوم را نمی­فهمیدم!)

پی­نوشت اول: البته هستند و می­شناسم انسان­های نخبه­ای که در کنار حوزه تخصصی خودشان که در آن حوزه جزء بهترین­ها هستند همزمان در یک یا دو رشته دیگر هم به صورت حرفه­ای، عالی، دقیق و هدف­مند مشغول مطالعه هستند و تخصصی­خوانی و حرفه­ای خوانی­شان را محدود به یک حوزه نکرده­اند و در کنار تخصصی­خوانی­شان مطالعات جانبی مثل رمان­خوانی و ... هم دارند. ولی خب من این راه را برای هیچ­کس پیشنهاد نمی­کنم. چرا که ممکن است نوعا فرد به نوعی خود را فریب بدهد و برگردد سراغ همان پراکنده­خوانی­ای که ذکر شد.

پی­نوشت دوم: پی­نوشت دوم هم بیتی دیگراز همان غزل جناب حافظ که یک بیت آن حسن مطلع این یادداشت بود:

آئین تقوا ما نیز دانیم/ لیکن چه چاره، با بخت گم­راه

من رند و عاشق در موسم گل/ آن گاه توبه استغفرالله

موافقین ۰ مخالفین ۰ ۹۶/۰۸/۲۴

نظرات (۰)

هیچ نظری هنوز ثبت نشده است

ارسال نظر

ارسال نظر آزاد است، اما اگر قبلا در بیان ثبت نام کرده اید می توانید ابتدا وارد شوید.
شما میتوانید از این تگهای html استفاده کنید:
<b> یا <strong>، <em> یا <i>، <u>، <strike> یا <s>، <sup>، <sub>، <blockquote>، <code>، <pre>، <hr>، <br>، <p>، <a href="" title="">، <span style="">، <div align="">